حکم کفاره قتل
حکم کفاره قتل و دلیل آن :
بر شخصی که مرتکب قتل انسانی که ریختن خونش حرام است - هر چند جنین باشد – به خاطر حق خداوند متعال ادای کفاره واجب می گردد ، خواه قاتل مرتکب قتل عمد ، شبه عمد و یا خطا شده باشد و یا اینکه از پرداخت دیه معاف شده باشد یا معاف نشده باشد و یا این که قاتل کودک ، دیوانه و یا عاقل باشد .
دلیل وجوب ادای کفاره قتل ، قول خداوند متعال که می فرماید :
« وَمَنْ قَتَلَ مُؤْمِنًا خَطَأً فَتَحْرِيرُ رَقَبَةٍ مُؤْمِنَةٍ وَدِيَةٌ مُسَلَّمَةٌ إِلَى أَهْلِهِ إِلَّا أَنْ يَصَّدَّقُوا فَإِنْ كَانَ مِنْ قَوْمٍ عَدُوٍّ لَكُمْ وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَتَحْرِيرُ رَقَبَةٍ مُؤْمِنَةٍ وَإِنْ كَانَ مِنْ قَوْمٍ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَهُمْ مِيثَاقٌ فَدِيَةٌ مُسَلَّمَةٌ إِلَى أَهْلِهِ وَتَحْرِيرُ رَقَبَةٍ مُؤْمِنَةٍ فَمَنْ لَمْ يَجِدْ فَصِيَامُ شَهْرَيْنِ مُتَتَابِعَيْنِ تَوْبَةً مِنَ اللَّهِ وَكَانَ اللَّهُ عَلِيمًا حَكِيمًا » { نساء / 92 }. " و اگر كسى مؤمنى را به خطا به قتل برساند بايد (در كفاره آن) يك برده مؤمن را آزاد كند و خون بهايى هم به كسان او تسليم نمايد، مگر آنكه خونخواهان آن را ببخشند، و اگر ورثه مقتول مؤمن از مردمى باشد كه بين شما و آنان عداوت و جنگ است، همان آزاد كردن برده مؤمن كافى است و اگر مقتول از قومى باشد كه بين شما و آنان پيمانى برقرار هست بايد برده اى مؤمن آزاد و خون بهايى به كسان او تسليم كند و كسى كه نمى تواند برده اى آزاد كند به جاى آن دو ماه پى در پى روزه بگيرد، اين بخشايشى از ناحيه خدا است كه خدا همواره داناى فرزانه بوده است " .
از واثله بن اسقع ( رض ) روایت است که گفت : همراه با شخصی که به دلیل قتل مستوجب آتش جهنم شده بود ، نزد پیامبر ( ص ) آمدیم ، پیامبر ( ص ) فرمودند : « به جای او برده ای آزاد کنید ، - زیرا – به ازای هر عضوی از اعضای برده ، عضوی از بدن فرد از آتش جهنم نجات می یابد » { رواه ابوداود / 3964 حدیث صحیح }. این حدیث دلالت می کند که ادای کفاره در قتل عمد واجب است ، زیرا تنها زمانی قاتل مستوجب آتش جهنم است که مرتکب قتل عمد شده باشد و این حکم از این کلام خداوند گرفته شده که می فرماید : « وَ مَنْ يَقْتُلْ مُؤْمِنًا مُتَعَمِّدًا فَجَزَاؤُهُ جَهَنَّمُ خَالِدًا فِيهَا وَ غَضِبَ اللَّهُ عَلَيْهِ وَلَعَنَهُ وَأَعَدَّ لَهُ عَذَابًا عَظِيمًا » { نساء / 93 }. " و هر كس مؤمنى را به عمد بكشد جزايش جهنم است كه جاودانه در آن باشد و خدا بر او غضب آرد و لعنتش كند و عذابى بزرگ برايش آماده دارد " .
آیه قبلی ادای کفاره را بر قاتلی که مرتکب قتل خطا شده ، واجب نموده است. " فإذا وجبت الكفارة في القتل الخطأ، فوجوبها بالقتل العمد و شبه العمد أولى " . پس شایسته است شامل قاتل قتل عمد و شبه عمد هم باشد ، زیرا کفاره برای جبران گناه است و قاتل قتل های عمد و شبه عمد به آن سزاوارترند .
کیفیت کفاره قتل :
1 – بر قاتل واجب است که بنده ی – برده ای – مؤمنی را آزاد نماید و شرط برده آن است که سالم و بری از عیب باشد .
2 – اگر توانایی آزاد نمودن برده را نداشت ( به دلیل فقر یا عدم وجود برده شخص قاتل انجام این کار برایش میسر نشد ) ، واجب است دو ماه متوالی و پی در پی روزه بگیرد . پس اگر قاتل به علت بیماری نتواند دو ماه روزه را بگیرد ، ادای کفاره در گردن او باقی می ماند تا این که توانایی انجام یکی از دو امر مذکور را داشته باشد . حکم کفاره قتل در هنگام ناتوانی – از گرفتن روزه – به اطعام مساکین تبدیل نمی شود ، بر خلاف کفاره ظهار و شکستن روزه ماه رمضان با عمل زناشویی ، که در صورت عدم توانایی شرعی ، به اطعام تبدیل می شود . زیرا تبدیل در مورد کفاره قتل با توجه به کفاره جماع و ظهار قیاس است و انجام قیاس در مورد ادای کفاره جایز نمی باشد .
تذکرات :
تذکر ( 1 ) : امروزه بسیاری از مردم از ادای کفاره قتل که بر اثر هر چیزی باشد – بویژه تصادفات ماشین و از بین رفتن مسافر و یا غیره - که از جمله قتل خطا محسوب می شود ، غافل هستند و حاضر به ادای کفاره نمی باشند . این افراد علاوه بر پرداخت دیه و یا عدم پرداخت دیه بر اثر عفوی اولیای دم ، باید به عنوان کفاره قتل دو ماه متوالی روزه را بگیرند تا حق خداوند را ادا نمایند و گر نه آن کفاره در گردن آنها باقی مانده و بر آن ها واجب است .
تذکر ( 2 ) : هر مسلمانی باید بداند که در مذهب امام شافعی ( رض ) شخص قاتل مطلقاً ، از مقتول خود ارث نمی برد و یکسان است که آن قتل ، عمد ، شبه عمد و یا خطا و یا با هر وسیله ای باشد. مثلاً : فردی پدرش را سوار ماشین خود کرده و بر اثر تصادف او را به قتل می رساند ، نمی تواند ادعا کند که از پدرش باید ارث ببرد بلکه از ارث پدرش چه دارایی و چه دیه ، محروم است .
تنظیم و تهیه کننده : انور ( عمر ) نوری ۲۵ / ۱۲ / ۱۳۹۰
